Basisschool herinneringen jaren ‘50

14 november 2021

|

6 minuten leestijd

Basisschool herinneringen jaren ‘50. Uitgelichte afbeelding

Roken in de klas, het schrijven met een kroontjespen en het nostalgische leesplankje. Aap-noot-mies is iets wat je nooit meer vergeet. Dan nog niet te beginnen over de schooltandarts… Keer met deze 10 herinneringen terug naar de lagere school uit de jaren 50. Welke dingen herken jij allemaal?

1. Straffen in de jaren ‘50

“Wie zijn billen brandt, moest op de blaren zitten,” wie kent dit spreekwoord van vroeger niet. Wie iets verkeerds doet, moet ook de gevolgen daarvan dragen. Wanneer je op de lagere school zat in de jaren ‘50, kon je dit zeker beamen. Als je ondeugend was geweest, moest je in de hoek staan, werd je op de gang gezet, kreeg je een tik van een liniaal, moest je nablijven of strafregels schrijven. “Toe maar Jan, honderd keer…”

2. De onderwijzer voor in de klas

Tegenwoordig loopt de juf of meester door de klas. Een vaste plek is er wel, maar er wordt niet veel gebruik van gemaakt. Vroeger was dit wel anders en zat de onderwijzer(es) aan een houten tafel voorin de klas. Vaak zat de onderwijzer(es) op een houten verhoging, zodat de klas goed overzien kon worden.

3. Roken in de klas

Dat de tijden nogal veranderd zijn ten opzichte van je jeugd is wel duidelijk. Sterker nog, bepaalde dingen die vroeger heel normaal waren, zijn nu door de wet verboden. Roken in de klas is daar een typisch voorbeeld van. Zo was de kans groot dat jouw onderwijzer ook regelmatig een pijp of sigaret rookte in de klas.

4. De oude, houten planken op de grond

Kan jij je die oude, houten vloer nog herinneren? Tussen deze planken zaten vaak best grote spleten. Vervelend, want regelmatig viel er wel eens wat tussen. Een potlood was niet zo erg, maar toen je waardevolle kettinkje ertussen viel, moest je wel wat tranen laten. Ondanks dat de planken erg oud waren, kreeg je ze niet in beweging.

5. Het schrijven met de kroontjespen

De kroontjespen was een regelrechte ramp voor alle linkshandigen. Je kon onmogelijk voorkomen dat je de inkt met je eigen hand weer uitveegde. Zelfs voor rechtshandigen was het schrijven met een kroontjespen een moeilijke opgave. De kans dat je knoeide was bijna 100%. Als je mazzel had, schreef je op vloeipapier. Op dit papier droogden de letters net wat sneller dan op normaal papier.

6. Je schoolrapport

Vroeger liet je schoolrapport aan duidelijkheid niets te wensen over. Elk vak werd met keiharde cijfers beoordeeld. Ook was er ruimte voor een korte tekst, waar je moeder kon lezen dat je moeite had om de aandacht bij de les te houden. Toch liet je elke keer trots aan iedereen je rapport zien. Van je oma kreeg je dan een kwartje en van je oom een dubbeltje. Hop, in de spaarpot!

7. De typische indeling van een klaslokaal

In de jaren ‘50 was het klaslokaal gevuld met houten banken en stoelen, met z’n tweeën naast elkaar. In de hoek van het lokaal stond een kachel en voorin stond altijd het iconische telraam. Oh, en kan jij je het leesplankje nog herinneren? Dit plankje was bedoeld om je te leren lezen. Het had een kleine richel, waarop je de letters kon neerleggen die bij de afbeelding hoorden. ‘Raam – roos – neef’ was de eerste opdracht. Dit werd later vervangen door ‘Aap-noot-mies’. Tot slot willen we je nog even meenemen aan de schoolplaten aan de wand. Wanneer je meester ze voor het schoolbord naar beneden rolde, wist je hoe laat het was. Waar lag Groningen ook alweer?

8. De grote klassen

De ideale klas bestaat uit 12 leerlingen, blijkt uit onderzoek. Hoe meer individuele aandacht, hoe beter. In de jaren ‘50 was hier geen sprake van. Soms had je wel 50 klasgenootjes. Er werd daarom alleen maar klassikaal gewerkt. Weet jij nog hoe groot jouw klas was?

9. De schoolarts én de schooltandarts

De schoolarts- en schooltandarts zijn 2 dingen die ook al jaren niet meer bestaan. Gelukkig maar, want hier keek je als kind in de jaren ‘50 enorm tegenop. En dat is nog zachtjes uitgedrukt. Vooral aan de schooltandarts hebben de meeste mensen nare herinneringen. 1 of 2 keer per jaar parkeerde het busje van de tandarts op het schoolplein en dan was de hele school de pineut…

10. Schoolmelk

Schoolmelk! Wie is er niet groot mee geworden? Wanneer je in de jaren ‘50 op school zat, herinner je je de campagne van Campina en de verhalen Joris Driepinter vast nog wel. Van de vieze lauwe flesjes melk tot de zilverpapiercapsules.

Meer blogs:

SchoolBANK redactie avatar

SchoolBANK redactie

Meer artikelen van SchoolBANK redactie

Reacties 10+
jur bleijenberg avatar
jur bleijenberg

6 november 2022 10:48:13 AM

Ik ben Jur Bleijenberg en heb jarenlang gegevens ingevoerd van mijn schooltijd op de Groen van Prinstererschool en de technischeschool te Alphen aan den Rijn. Ik ben geboren op 2 februari 1941.
Ik zie op mijn schoolbank niets meer terug van de ingevoerde gegevens wat ik wel jammer vind. Zijn deze gegevens bij u nog op te roepen? Bij voorbaat hartelijk dank.

Met vriendelijke groet,
Jur.bleijenberg@casema.nl

Fred van den Bogaard avatar
Fred van den Bogaard

4 november 2022 6:50:36 PM

Onze hoofdonderwijzer wees in 1960 de enkele linkshandige op het feit, dat linkshandigen nooit een fatsoenlijke vervolgopleiding zouden kunnen volgen, laat staan volbrengen. De enige, die daarna zonder doubleren de HBS met succes afsloot, was een linkshandige.

Glenn Dunki-Jacobs avatar
Glenn Dunki-Jacobs

4 november 2022 5:30:17 PM

The photos and descriptions of classrooms in the 1950s brought back wonderful memories of my early school years in Soesterberg. When we moved up from using pencils to ink pens, I knew we were on the way to adulthood. Our first desks were made of wood, but when the new school was built, we had modern metal desks. My mother cut rags into small pieces that we could use to clean our ink pens. In the winter months, the milk bottles often had frozen chunks of milk, and we would pretend that is was ice cream. While I may not have learned everything about life at the Postilion, I learned enough to get me to where I am now.

Arie van Veen avatar
Arie van Veen

3 november 2022 9:20:20 PM

In 1949 kwam ik voor het eerst op school. In de tweede klas van de Vondelschool in de Jekerstraat te Amsterdam. De juf was niet de jongste en droeg een bril met dikke glazen. In de klas zaten 52 leerlingen. Mijn achternaam begon met een V, daarom was ik nummer 49. De juf kon al die namen niet onthouden en gebruikte voor de meeste leerlingen hun nummer. “Nummer 49, recht in je bank zitten”! Ondanks haar leeftijd en haar beperkte gezichtsvermogen kon zij goed orde houden. Als je stout was geweest kreeg je een opdracht, bijvoorbeeld kolenscheppen in het kolenhok. In de hogere klassen had ik een meester. Die was
veel strenger. Hij deelde als hij het nodig vond fikse straffen uit: “Ga jij maar een uurtje in het kolenhok zitten! Als je gekalmeerd bent kom je terug en vraagt of je weer de klas in mag”. De meester rookte graag, ook in de klas. Het hoofd van de school klopte met een blokje hout op de trapleuning. In de maat moest je dan per klas naar boven. Verder herinner ik mij nog een dagje naar Valkeveen en bij mooi weer een dagje naar het strand. Al met al vond ik mijn lagere-schooltijd heel plezierig. En ik had meer dan voldoende geleerd om daarna het Lyceum met succes te doorlopen.

Rob Aalders avatar
Rob Aalders

3 november 2022 3:55:01 PM

Zat eerste drie jaar op een vrij vooruitstrevende school in Haarlem: de Rijksleerschool. Niet in de hoek of op de gang, geen slaande leerkrachten. Veel handenarbeid en vrij lezen. Wel Aap, Noot, Mies…. en Piet, Hein en Mientje. Maar ja. Maar één autoritaire juf van het oude stempel. Is, geloof ik, overspannen geraakt……. Melk in blik inzamelen voor arme negertjes, Wel etiketten verwijderen, want anders dachten ze dat het moedermelk was en dat bliefden ze niet.

Rob Aalders avatar
Rob Aalders

3 november 2022 9:17:28 PM

O ja, onze schooltandarts was Chiel de Boer, bekend van kindertelevisie. Een beste man, dus geen nare herinneringen.

Ronald Leeuwerink avatar
Ronald Leeuwerink

3 november 2022 2:59:10 PM

Ik ben van 1946 en begin jaren vijftig ging ik naar een keurige christelijke school, de Elthetoschool in Amsterdam Oost. In een klas met ongeveer 40 kinderen moesten we iedere maandag een psalm of gezang instuderen. Als je bij de Bijbelse les het verschil wist uit te leggen tussen de figuren Judas en Christus dan kreeg je een plaatje met daarop meestal de barmhartige Samaritaan. Veel keuze in de plaatjes was er niet.
We kregen toen al te horen dat de kinderen in Afrika bijna niets te eten hadden. Op de tafel van de juf stond daarom een beeldje van een Afrikaans jongetje. Hij had een gleufje in zijn borst waarin je muntjes kon gooien. Het mannetje knikte dan dankbaar voor de gulle gave. Wij gooiden er liever 5 losse centen in dan 1 stuiver want dan bedankte hij 5 keer in plaats van één keer. Later moesten we voor hetzelfde goede doel de zilveren doppen van melkflessen sparen. Dat deden we met grote voortvarendheid maar of het ook echt geholpen heeft wens ik te betwijfelen.
Rekenen, taal en lezen werden allemaal klassikaal onderwezen met o.a. het opdreunen van alle tafels of een heel vel van een schrift in z.g. schoonschrift volschrijven met één en dezelfde letter, precies tussen de lijntjes. Ik beheers daardoor nog steeds zowel het schuinschrift als het blokschrift, maar belangrijker nog, in vrijwel foutloos Nederland. Kom daar nu nog maar eens om als je de teksten op de TV of in de krant een beetje volgt. De huidige veel kleinere klassen op de basisscholen lijken me vooral een voordeel voor de ‘overbelaste’ leerkrachten, de kennis van de genoemde elementaire vakken bij de leerlingen is inmiddels bedroevend.

Jan van Damme avatar
Jan van Damme

5 november 2022 11:51:39 PM

Die ‘overbelaste’ leerkrachten, zoals u ze noemt, hebben inmiddels te maken met veel meer taken dan alleen de didactische. Met mondige leerlingen maar ook mondige ouders (en af en toe kun je ‘mondig’ zonder meer vervangen door ‘brutaal’), en met bergen administratie.
Ik ben dan wel niet van 1946, maar dan toch nog wel van 1954 en als ik thuis zou zijn gekomen met een slecht rapport, dan zou het commentaar zijn geweest wat ik daar aan dacht te gaan doen. Tegenwoordig wil je niet de ouders de kost geven die dan naar de leerkracht gaan met de vraag wat die daar aan denkt te gaan doen……. En dat dan op een eisend toontje he, niet op de normale manier van een gesprek over de teleurstellende resultaten en onderling overleg hoe daar wat aan zou zijn te verbeteren.

?