Scholieren en studenten in heel Nederland zijn opgeroepen de klas uit te lopen, uit protest tegen de plannen rond de dienstplicht. Maar wat wil het kabinet precies, en wat betekent dat voor jongeren? Een overzicht.
Waarom lopen scholieren de klas uit?
Onder de leus ‘Over mijn lijk!’ riep een landelijke jongerenbeweging scholieren en studenten op om op 20 november 2026 om 13.00 uur hun lessen te verlaten. Er werden acties aangekondigd in zestien steden, waaronder Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen, Haarlem, Nijmegen en Zwolle. Volgens de organisatie was het de eerste landelijke schoolwalkout in Nederland tegen de dienstplichtplannen.
De jongeren verzetten zich tegen drie dingen: verplichte militaire dienst, militaire werving op scholen en de hoge uitgaven aan Defensie. Ook in het hoger onderwijs voeren studenten actie tegen wat zij de ‘militarisering’ van het onderwijs noemen. De acties volgen op vergelijkbare jongerenprotesten in onder meer Frankrijk en Duitsland.
Bestaat de dienstplicht nog?
Ja. De dienstplicht is in Nederland nooit afgeschaft, maar de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. Dat betekent dat Defensie jongeren nog wel inschrijft, maar niemand oproept.
Wie 17 wordt, krijgt daarom een brief van Defensie. Sinds 2020 geldt dat ook voor meisjes. De brief bevestigt alleen dat je bent ingeschreven; het is geen oproep en je hoeft er niet op te reageren. Sinds 2025 krijgen 17-jarigen daarnaast een uitnodiging om vrijwillig een Defensie-enquête in te vullen over hun motivatie en vaardigheden.
Wat wil het kabinet?
Het kabinet wil de huidige dienstplicht vervangen door een selectieve opkomstplicht: alleen jongeren die Defensie op dat moment nodig heeft, kunnen worden opgeroepen. Staatssecretaris Derk Boswijk (Defensie, CDA) stuurde de plannen in september 2026 naar de Tweede Kamer, als onderdeel van het zogeheten Dienmodel. Het nieuwe systeem moet binnen ongeveer drie jaar klaar zijn.
De aanleiding is de groei van de krijgsmacht. Die moet uitbreiden naar minimaal 122.000 militairen, reservisten en burgermedewerkers. Het kabinet wil dat zo lang mogelijk met vrijwilligers doen, bijvoorbeeld via het dienjaar.
Pas als vrijwillige werving niet genoeg oplevert én de veiligheidssituatie sterk verslechtert, of Nederland meer NAVO-taken krijgt, volgen verplichte stappen:
- een verplichte vragenlijst;
- reageren op een uitnodiging en meedoen aan selectie en keuring;
- als uiterste middel: opkomen als je geselecteerd bent.
Die stappen gelden voor jongeren van 18 tot en met 27 jaar, ongeacht geslacht. Wie verplicht wordt opgeroepen, krijgt volgens de plannen een basistraining van zes maanden. Een personeelstekort alleen is volgens Boswijk geen reden om jongeren op te roepen. Voor de verplichte stappen is nieuwe wetgeving nodig.
Waarom zijn de meningen zo verdeeld?
Het kabinet wijst op de verslechterde veiligheidssituatie in Europa. Volgens Defensie moet de krijgsmacht snel kunnen opschalen als dat nodig is, en daar is een systeem voor nodig dat vooraf geregeld is. Boswijk noemt de selectieve opkomstplicht zelf een zeer gevoelig onderwerp, maar vindt de voorbereiding toch nodig. Hij benadrukt dat vrijwilligheid de basis blijft.
Tegenstanders zien het Dienmodel als een eerste stap richting verplichte dienst. Zij hebben bezwaar tegen dwang, tegen werving door Defensie op scholen en tegen de groeiende defensiebegroting.
Onder Nederlanders als geheel is er steun voor herinvoering: in een peiling van Hart van Nederland was 62 procent voor en 32 procent tegen. Jongeren zijn juist vaker tegen. In een peiling over de nieuwe plannen zei 16 procent bereid te zijn om als militair voor Nederland te vechten; 44 procent wil wel bijdragen, zolang ze niet hoeven te vechten.
Wat betekent dit voor scholieren en ouders?
Voorlopig verandert er voor scholieren niets: niemand wordt opgeroepen. Wel is het handig om te weten waar je aan toe bent.
- De brief op je zeventiende is een bevestiging van je inschrijving, geen oproep. Je hoeft niets te doen.
- De Defensie-enquête is nu nog vrijwillig. In de plannen kan die later verplicht worden, maar daarvoor moet eerst de wet veranderen.
- Meedoen aan een protest tijdens lestijd kan gevolgen hebben voor je aanwezigheid. Overleg daarom vooraf met school wat de regels zijn.
- Praten erover helpt. Het is een onderwerp waar jongeren vragen en zorgen over kunnen hebben. Een gesprek thuis of in de klas, waarin alle kanten aan bod komen, geeft houvast.
Vinden jullie een herinvoering van de dienstplicht een goed idee?
Lees ook: MSN, Hyves en uren wachten op een mp3: zoveel sneller werd internet sinds de jaren 90
Foto: Canva