Oud-Hollandse spreekwoorden en gezegden

2021 M08 20

|

5 minuten leestijd

Oud-Hollandse spreekwoorden en gezegden. Uitgelichte afbeelding

Oud-Hollandse gezegden, we kennen er genoeg. Toch is het meer iets van vroeger en verdwijnen spreekwoorden steeds meer naar de achtergrond. Deze oud-Hollandse gezegden zijn jarenlang gebruikt en hoor je nog steeds voorbijkomen.

Als een bok op de haverkist

Als je ergens als een bok op de haverkist op zit, wil je iets wel heel graag hebben. Je kan het niet loslaten. Gegarandeerd dat sommige ouders dit gezegde gebruikten als je stond te popelen om het nieuwste speelgoed uit de speelgoedzaak in handen te krijgen.

Alle hens aan dek

Bij het gebruik van ‘alle hens aan dek’ weet je dat je moet bijspringen. Het houdt in dat iedereen zijn handen moet uitsteken om te helpen. Dit gezegde komt uit de tijd van de scheepvaart waarin de uitspraak betekende dat alle beschikbare krachten moesten helpen, omdat er een probleem was. Bijvoorbeeld storm of een vijandig schip in zicht.

Broodje Aap

Een verhaal van klinkklare onzin. Ja, dat was het broodje aap verhaal. Je had altijd wel iemand die kon ‘praten als Brugman’ om er nog een oud-Hollands gezegde in te koppen. Oftewel, iemand die met veel overtuigingskracht kon praten. Diegenen hadden ook geen moeite om een Broodje Aap verhaal te vertellen.

De kool en de geit sparen

De kool en de geit sparen komt overeen met ‘water bij de wijn doen’. Je gebruikte het om bij iemand aan te geven dat je een compromis wilde sluiten om elkaar tegemoet te komen. De kool en de geiten sparen komt voort uit een raadsel van een schipper die een wolf, geit en een kool naar de overkant van de rivier moet brengen. Er maar mag één dier tegelijk mee. Hoe vaak moet de schipper gaan om zowel de wolf en de geit als de kool te sparen?

Een huishouden van Jan Steen

Had jij een huishouden van Jan Steen thuis? Of ging je weleens ergens spelen waar het leek op een huishouden van Jan Steen? Dan had je het natuurlijk over een huis waarin het een ongeorganiseerd zooitje was. Huishoudens waar een schoonmaakster langskwam of waar een van de ouders parttime werkte, waren vaak de huishoudens waar alles op orde was.

Iemand om de tuin leiden

Of je het nu wil of niet, we zijn allemaal weleens om de tuin geleid. Door grootvader bijvoorbeeld, die zich in je jongere jaren voordeed als Sinterklaas. Of door je partner die zegt het huishouden van Jan Steen te hebben georganiseerd, terwijl er één kamer is waar alle troep naartoe is gegaan. Als je iemand om de tuin leidt, houd je iemand voor de gek.

Jan Rap en zijn maat

Jan Rap en zijn maat waren geen onderdeel van de bovenlaag of de elite. Je had het over Jan Rap en zijn maat als je het had over een schurft of over achterbuurtvolk. Niet voor niets staat ‘rap’ voor schurft. Tegenwoordig gebruik je dit als je mensen asociaal vindt. Niet zo netjes om te gebruiken, dus.

Op het vinkentouw zitten

Je bent klaar om aan de slag te gaan als je op het vinkentouw zit. Je bent ongeduldig en gespannen en wil gewoon beginnen. Dat kan ook gaan om iets dat je zelf niet in de hand hebt. Bijvoorbeeld wanneer je gespannen in een theaterzaal zit en niet kan wachten tot de voorstelling begint.

Tot sint-juttemis wachten

Deze uitspraak moet je een keer gehoord hebben als je als puber niet altijd op tijd thuiskwam. Als je ouders ‘tot sint-juttemis moeten wachten’, kunnen ze net zo goed niet wachten. Er bestaat geen sint-juttemis. Dus als je hierop zou moeten wachten, zou je wachten op iets dat nooit zal komen.

Voor de draad ermee!

Tijd om eerlijk te zijn. Als iemand ‘voor de draad ermee!’ roept, wil diegene dat je de waarheid spreekt. En wel onmiddellijk. Dit oud-Hollandse gezegde wordt nog dagelijks gebruikt en heb je vroeger vast weleens van de conrector op school of van je ouders gehoord wanneer je niet helemaal eerlijk was geweest.

Herken jij alle bovenstaande oud-Hollandse gezegden? En gebruik jij ze vandaag de dag zelf ook? Laat het ons weten in de reacties.

SchoolBANK redacteur Anouk avatar

SchoolBANK redacteur Anouk

Anouk (1997) uit Amsterdam is één van de jongere redactieleden. In de 90’s opgegroeid met muziek van TMF en MTV, met de ‘Hoe overleef ik’ boeken van Carry Slee, met de ‘reactie’ en ‘respect’ button op Hyves en een videotheek waar ze regelmatig dvd’s huurde voor een filmavondje. Bij SchoolBANK blikt ze terug op die tijd en schrijft ze over herkenbare situaties.

Meer artikelen van SchoolBANK redacteur Anouk

Reacties 0
?